Xung đột Trung Đông không chỉ là phép thử đối với sức chống chịu của chuỗi cung ứng toàn cầu, mà còn đặt ngành nông nghiệp Việt Nam trước yêu cầu cấp bách phải tái cấu trúc theo hướng bền vững, giá trị cao.
Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trong quý I/2026, kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản ước đạt khoảng 14-15 tỷ USD, tăng trên 20% so với cùng kỳ năm 2025. Tuy nhiên, dù kim ngạch tăng, lợi nhuận của doanh nghiệp đang chịu sức ép lớn do chi phí logistics và nhiên liệu leo thang trong bối cảnh xung đột Trung Đông kéo dài.
Bà Dương Hồng Loan, Viện trưởng Viện Sáng kiến Việt Nam, nhận định: 'Xung đột Trung Đông đang tạo ra một cú sốc lan tỏa rất rõ rệt đến ngành nông nghiệp và thực phẩm Việt Nam, không chỉ ở chi phí mà còn ở cấu trúc vận hành của toàn chuỗi'. Theo bà, cú sốc lần này 'soi chiếu' rõ mô hình xuất khẩu giá trị thấp, khi 60% nông sản vẫn ở dạng thô hoặc sơ chế.
Thứ trưởng Phùng Đức Tiến cho biết ngành đã sớm nhận diện những khó khăn của năm 2026. 'Ngay từ đầu năm, chúng tôi đã nhận định năm 2026 sẽ khó khăn hơn 2025, và đến thời điểm này những thách thức đó đang dần bộc lộ rõ', ông Tiến nhấn mạnh về tác động trực tiếp tới xăng dầu, phân bón và chi phí sản xuất.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã xây dựng 3 kịch bản: Ngắn hạn (tăng trưởng 6-8% nếu xung đột sớm hạ nhiệt), Trung hạn (tăng trưởng 4-6% nếu xung đột kéo dài) và Dài hạn (nguy cơ suy giảm nhưng là cơ hội tái định hình theo hướng bền vững, giảm phụ thuộc vào năng lượng hóa thạch).
Để nâng cao khả năng chống chịu, các chuyên gia khuyến nghị đồng bộ giải pháp: Quản lý vĩ mô cần ưu tiên đầu tư hạ tầng logistics và hệ thống kho lạnh; Doanh nghiệp cần chuyển đổi tư duy từ 'sản xuất cái mình có' sang 'sản xuất theo nhu cầu thị trường', đẩy mạnh liên kết chuỗi giá trị.
Bà Dương Hồng Loan gợi ý thêm: 'Thay vì xuất khẩu trái cây tươi, có thể chuyển sang sản phẩm đông lạnh, nước ép hoặc chế biến để kéo dài thời gian bảo quản và gia tăng giá trị'. Đây là thời điểm then chốt để chuyển từ tăng trưởng theo sản lượng sang tăng trưởng theo giá trị.
Bộ trưởng Trần Đức Thắng nhấn mạnh: 'Thách thức từ xung đột Trung Đông là phép thử cho bản lĩnh và sức sáng tạo của ngành'. Ông yêu cầu toàn ngành xây dựng kịch bản tăng trưởng chủ động, nâng cao tính tự chủ nhằm giữ vững vai trò 'trụ đỡ' của nền kinh tế trong bối cảnh bất định toàn cầu.